Wat is een gebruiksverantwoordelijke onder de AI Act?

Waarom deze rol zoveel uitmaakt

Het onderscheid tussen aanbieder en gebruiksverantwoordelijke bepaalt vrijwel je hele compliancelast onder de EU AI Act. Een aanbieder moet technische documentatie bijhouden, een risicobeheersysteem inrichten, datagovernance regelen, logging voorzien en bij hoog risico een conformiteitsbeoordeling doorlopen. Een gebruiksverantwoordelijke heeft daar niets van nodig.

Voor het overgrote deel van het Nederlandse MKB — bedrijven die ChatGPT, Copilot of AI-functies in bestaande software gebruiken — geldt de lichte variant.

Hoe je vaststelt in welke rol je zit

Stel jezelf drie vragen:

1. Breng ik dit systeem onder mijn eigen naam of merk op de markt? Zo ja: aanbieder.
2. Heb ik het systeem zo aangepast dat het iets anders doet dan waarvoor het bedoeld was? Zo ja: waarschijnlijk aanbieder.
3. Gebruik ik het gewoon zoals de leverancier het levert, binnen mijn eigen organisatie? Dan ben je gebruiksverantwoordelijke.

De val die het vaakst wordt overzien

Bedrijven die AI in hun eigen product verwerken, denken vaak nog steeds gebruiker te zijn omdat ze het model niet zelf hebben gebouwd. Maar zodra je klanten een AI-functie aanbiedt onder jouw naam, verschuift de verantwoordelijkheid richting jou.

De praktische consequentie: beantwoord deze vraag vóórdat er gebouwd wordt, niet erna. Het verschil in verplichtingen — en dus in kosten en doorlooptijd — is groot genoeg om een ontwerpkeuze te beïnvloeden.